Κυριακή, 19 Οκτωβρίου 2014

ΔΙΑΛΕΞΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟ ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗ ΣΤΟΝ ΑΥΛΩΝΑ

                                             Γιώργος Πύργαρης


g
                                       




                                     Ο ιστορικός ερευνητής Θανάσης Κυριάκος
                                     τίμησε με την παρουσία του την εκδήλωση
                                     






                              ο ιερέας του Αυλώνα και ο κ. Γιάννης Γκικάκης



Στις 13-10-2014 δόθηκε διάλεξη στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημ Σχολείου Αυλώνα, για τον οπλαρχηγό Αθανάσιο Σκουρτανιώτη από τον Γιώργο Πύργαρη, στα πλαίσια του προγράμματος ''ανοικτό πανεπιστήμιο'' του Συλλόγου Αυλωνιτών ''ΤΟ ΣΑΛΕΣΙ''.
Ήταν η πρώτη φορά που ακούστηκαν δημόσια τα αποτελέσματα και τα καινούρια συνταρακτικά στοιχεία της μέχρι τώρα έρευνας του Γιώργου Πύργαρη για τον Δερβενοχωρίτη οπλαρχηγό.
Θα δημοσιεύσουμε προσωρινά κάποια στιγμιότυπα της συγκεκριμένης ομιλίας και αργότερα θα δημοσιεύσουμε όλη την ομιλία...


ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΥΛΩΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟ ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗ

..."...Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε κάτι το εκπληκτικό. Μιαν έξαρση στην δημιουργία πολιτιστικών, χορευτικών Συλλόγων, μιαν έξαρση πολιτιστικών εκδηλώσεων κάτι που πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητο. Τι σημαίνει όμως αυτό; Σε δύσκολους καιρούς αρχίζει να επαναλειτουργεί ξαφνικά το ένστικτο της αυτοοργάνωσης και του επαναπροσδιορισμού μιας κοινωνίας, κυρίως όταν αυτή η κοινωνία αντιλαμβάνεται πως οι θεσμοί και οι πολιτικοί αντιπρόσωποί της, αδυνατούν να επιτελέσουν τον ουσιαστικό τους ρόλο που είναι εκτός από την επιβίωση, η ευτυχία και η ανάταση της κοινωνίας."
"...Ουσιαστικά είστε πολιτικοί φορείς, διότι εκείνοι που μέχρι σήμερα ονομάζουμε πολιτικούς και δεν μιλώ για την τοπική αυτοδιοίκηση, κάθε άλλο παρά πολιτικοί είναι. Μακριά από τον λαό, ακόμη και στις εκλογές φοβούνται πια να παρουσιαστούν και να ζητήσουν την ψήφο, γιατί γνωρίζουν ότι δεν εξυπηρετούν κανέναν λαό, καμία ανάταση, κανένα όραμα παρά μονάχα τα οικονομικά συμφέροντα των πατρώνων τους. "
"...Για μένα κυρίες και κύριοι, ο Έλληνας έχει μπει σαράντα χρόνια στο σελοφάν και μόλις τώρα κάνει τις πρώτες δειλές κινήσεις να ξετυλιχτεί και να αναπνεύσει ξανά ελεύθερα. Πολιτικά κόμματα, λαϊκισμός, τηλεόραση χειραγώγησαν τον Έλληνα, προσπάθησαν να του ξεριζώσουν τις αξίες, να τον καταστήσουν άβουλο καταναλωτή άχρηστων προϊόντων και ψεύτικων ιδανικών. ''
''...Η προσωπογραφία του Σκουρτανιώτη λοιπόν, είχε διαμορφωθεί κυρίως από τους δύο αυτούς συγγραφείς και ήταν οπωσδήποτε ηρωική. Μια αγιογραφία που όμως για μένα όσο γοητευτική κι αν ήταν, έμοιαζε λειψή. Στην πραγματικότητα ήθελα να σκάψω κάτω από αυτήν και να ανακαλύψω τον Έλληνα, τον πολεμιστή, τον άνθρωπο και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε. Ίσως και τα λάθη του. Να σκάψω κάτω από την ρομαντική ηρωογραφία κι ας έβρισκα ακόμη και ψεγάδια...''
''...Τα κίνητρα της επανάστασης του 1821, όση ιδεαλιστική βάση κι αν είχαν, είναι αδύνατο να μην είχαν και προσωπικά κίνητρα. Εάν η επανάσταση πετύχαινε, οι Τούρκοι θα άφηναν πίσω περιουσίες, κτήματα, σπίτια, φρούρια, όπλα, λιμάνια, λιόδεντρα, αμπέλια. Παράλληλα εάν οικοδομούνταν ένα ελληνικό κράτος, θα δημιουργούνταν ένα σωρό ανάγκες για κρατικές θέσεις πολιτικές, οικονομικές και στρατιωτικές. Θα ήμασταν αφελείς λοιπόν εάν πιστεύαμε πως οι άμεσοι πρωταγωνιστές αυτής της επανάστασης, δεν προσέβλεπαν σε όλα αυτά. Η ελευθερία ήταν λοιπόν μια σχετική λέξη που συμπύκνωνε μέσα της πολλά. Και προσωπικές φιλοδοξίες αλλά και ιδεαλιστικές θέσεις. Όμως!
Στην πορεία της αυτή η μεγαλειώδη επανάσταση λειτούργησε σαν το άγριο κύμα που λαξεύει τον βράχο. Τον λειαίνει. Έτσι λάξευσε και αυτούς τους πρωταγωνιστές. Μέσα στις τόσες δυσκολίες και μέσα από εσωτερικές και εξωτερικές συγκρούσεις, πολλοί μεταμορφώθηκαν από διαβόλους σε αγίους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Καραϊσκάκης. Το μόνο που γύρευε στην αρχή, ήταν το αρματολίκι των Αγράφων. Το να έχει κανείς ένα αρματολίκι φυσικά εκείνη την εποχή, σήμαινε δύναμη πολιτική και οικονομική. Οι αρματωλοί ήταν υπεύθυνοι όχι μόνο για την τάξη, αλλά και το μάζεμα των φόρων και τούτο ακριβώς σήμαινε πολλά γρόσια στα χέρια τους. Δύναμη και εξουσία. Ο Καραϊσκάκης λοιπόν ήθελε πολύ το αρματολίκι των Αγράφων στην αρχή της επανάστασης. Δρώντας με καθαρά προσωπικά κίνητρα, προσπάθησε να επωφεληθεί από την επανάσταση, γι’ αυτό αντέδρασε στην τότε κυβέρνηση και τον Μαυροκορδάτο που ήθελε να δημιουργήσει κράτος εκ του μη όντος. Και πολλοί καπεταναίοι το ίδιο. Ήθελαν μεν να φύγει ο Τούρκος, αλλά να μην υπάρχει κάτι τις από πάνω να τους ελέγχει. Ήθελαν τις επαρχίες και τα αρματολίκια τους να τα ελέγχουν μονάχα οι ίδιοι. Όπως και ο Ανδρούτσος, που ήθελε απεγνωσμένα το αρματολίκι της Στερεάς, που το θεωρούσε κληρονομιά από τον πατέρα του. Εδώ ακριβώς έγκειται και η διαφορά των στρατιωτικών με τους πολιτικούς. Στην πορεία όμως, μέσα από όλες αυτές τις συγκρούσεις, πολλοί καπεταναίοι όπως ο Καραϊσκάκης όχι μόνο κατανόησαν το καινούριο που χτίζεται, αλλά και έγιναν ταπεινοί υπηρέτες αυτού του αγώνα και έδωσαν την ζωή τους γι’ αυτό. Λαξεύτηκαν και μεταμορφώθηκαν σε ήρωες και αγίους. Άλλος ο Καραισκάκης του 1821, άλλος ο Καραισκάκης του 1827. Άλλος ο Κολοκοτρώνης του 1821, άλλος ο Κολοκοτρώνης του 1825. Μόνο μέσα από αυτήν την εξελικτική δυναμική, θα κατανοήσουμε τις μεγάλες αντιφάσεις του 1821. Και βέβαια, θα πρέπει κάποτε να δούμε και τον σοβαρό ρόλο των Κωλέττη και Μαυροκορδάτου μέσα σε αυτήν την ιστορία και τις προσπάθειές τους με όλα τα λάθη -εξυπηρετώντας συνάμα και τις προσωπικές τους φιλοδοξίες- τις προσπάθειές τους όμως, να χτίσουν από το μηδέν ένα κράτος, απέναντι σε άγριους οπλαρχηγούς που δεν είχαν σαφή επίγνωση στην αρχή, του προσανατολισμού της ελληνικής επανάστασης...''
''...Η ελληνική επανάσταση λοιπόν, δεν ήταν μια «ωραία ιστοριούλα». Ήταν μια συγκλονιστική, μεγαλειώδη, φονική και αντιφατική περιπέτεια που αναγέννησε ένα έθνος, δημιούργησε ένα κράτος και αποτέλεσε την αρχή του τέλους της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μια περιπέτεια που ένα σημαντικό κεφάλαιό της, είναι και ο αρβανίτης οπλαρχηγός Αθανάσιος Σκουρτανιώτης, για τον οποίο ήρθαμε να μιλήσουμε σήμερα...''
''...Με την είσοδο του Δράμαλη την Άνοιξη του 1822, επιτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς ρόλους. Επιτίθεται στις εφοδιοπομπές του Δράμαλη που περνούν από την Κάζα και δεν αφήνει να περάσει τίποτα στην Πελοπόννησο. Η μεγάλη νίκη των Ελλήνων στα Δερβενάκια, οφείλεται εν πολλοίς στον καπετάν Αθανάσιο Σκουρτανιώτη. Στα Δερβενάκια μπορεί να δοξάστηκε ο Κολοκοτρώνης –και σωστά δοξάστηκε- θα πρέπει κάποτε όμως, για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας, να δοξάσουμε και όσους εργάστηκαν άοκνα και αθόρυβα ώστε να φτάσουμε σε εκείνο το αποτέλεσμα. Ένας πολύ σημαντικός απ’ αυτούς, ήταν ο Σκουρτανιώτης. Και αν οι ιστορικοί της εποχής δεν ασχολήθηκαν με το γεγονός, δεν το άφησε να βυθιστεί στην λήθη, ο ειλικρινής Μακρυγιάννης, ο οποίος θα αποδώσει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι «…κι ο γενναίος κι ατρόμητος Θανάσης Σκουρτανιώτης δεν τους άφηνε να ξεμυτίσουν» δηλώνει στα απομνήμονεύματά του, για το ζήτημα της πείνας της στρατιάς του Δράμαλη.''
''...Είναι βέβαια η εποχή που αρχίζουν οι πρώτες σοβαρές προστριβές μεταξύ κυβέρνησης και Ανδρούτσου. Η κυβέρνηση αμφισβητώντας την αρχιστρατηγία του στην Στερεά, στέλνει τους Νούτσο-Παλάσκα να τον αντικαταστήσουν. Οι στρατιώτες του Ανδρούτσου σκοτώνουν τους επίδοξους αρχηγούς και αρχίζει ουσιαστικά ένας κύκλος μίσους και αίματος, που θα λήξει μονάχα με την δολοφονία του Ανδρούτσου στην Ακρόπολη τον Ιούνιο του 1825.
Με δεδομένες αυτές τις εσωτερικές συγκρούσεις, ο Σκουρτανιώτης θα πρέπει να ισορροπήσει περπατώντας σε ένα τεντωμένο σχοινί...''
''...Την κύρια ευθύνη όμως για την αντιμετώπιση του Ομέρ Πασά του Ευρίπου την έχει ο Θανάσης Σκουρτανιώτης ο οποίος έχει προαχθεί σε αντιστράτηγο από τον Οκτώβριο του 1824. Εκείνος είναι υπεύθυνος να τον παρακολουθεί με στημένο εδώ και χρόνια καραούλι στον ανηφορίτη, εκείνος έχει αναλάβει να τον αντιμετωπίσει όπου και όταν μπορεί, εκείνος έχει αναλάβει να ειδοποιεί και να προστατεύει τους χωρικούς όταν οι Τούρκοι εξέρχονται για λεηλασίες. Όλα τα έγγραφα που έχω στην διάθεσή μου, αυτό δείχνουν. Πώς μεταξύ των Τούρκων του Ευρίπου και του στρατηγού Σκουρτανιώτη, υπήρχε θανάσιμο μίσος μία βεντέτα που κρατούσε χρόνια. Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως λίγο μετά τον θάνατο του στρατηγού στο Μαυρομάτι, ο αρχιστράτηγος Γκούρας δηλώνει ανήσυχος με επιστολή του προς την κυβέρνηση ΄΄…καθ΄εκάστην σχεδόν, οι εν Ευρίπω, ενθαρυνθέντες από τον θάνατο του Σκουρτανιώτη, εξερχόμενοι λεηλατούν την επαρχία Θηβών και μέρος των Αθηνών…΄΄
''...Το Φθινόπωρο του 1824 ένα ατυχές περιστατικό, δείχνει πως δεν τα πηγαίνει καθόλου καλά με τον Κεφαλλονίτη στρατηγό Διονύσιο Ευμορφόπουλο. Στο στρατόπεδο του αέρος, ένας στρατιώτης του Σκουρτανιώτη διαπληκτίζεται με έναν στρατιώτη του Ευμορφόπουλου και τον σκοτώνει. Ο Ευμορφόπουλος κάνει αναφορά σην κυβέρνηση εναντίον του Σκουρτανιώτη κατηγορώντας τον πως άφησε ον στατιώτη του να φύγει και πως δεν είναι συνεργάσιμος στον πόλεμο μαζί του. Ο Κωλέττης –παρόλο που ξέρει τον Σκουρτανιώτη, ζητάει παραπάνω πληροφορίες. Απάντηση παίρνει από κάποιον Ματουλάκη; (η υπογραφή του είναι δυσανάγνωστη) ο οποίος γράφει μεταξύ άλλων στον Κωλέττη: «…αν με ρωτάς την γνώμη μου, ο Σκουρτανιώτης είναι καλός πατριώτης, αλλά θέλει τον πόλεμο να τον κάνει όπως θέλει αυτός με τας λεγομένας κοσιάδες και όχι καθώς η τάξις το θέλει…» ΄
Την ίδια εποχή οι Θηβαίοι μέσω του βουλευτού Βρυζάκη ζητούν από την κυβέρνηση να προάγει τον Σκουρτανιώτη σε αρχηγό των αρμάτων της επαρχίας.''
''...Το Φθινόπωρο του 1824, όλα οδηγούν στον δεύτερο εμφύλιο. Η κυβέρνηση έχοντας στα χέρια της ένα μεγάλο όπλο, το δάνειο από την Αγγλία θέλει να ξεμπερδεύει με τους Πελοποννήσιους, Κολοκοτρώνηδες, Ζαίμηδες, Σισίνιδες κτλ που έχουν σηκώσει κεφάλι εναντίον της. Ο Κωλέττης πείθει όλους τους Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς Καραισκάκη, Γκούρα, Κατζικογιάννη, Μακρυγιάννη, Διοβουνιώτη, υιό Πανουριά να μεταβούν στην Πελοπόννησο ώστε να τιμωρήσουν τους αντάρτες στασιαστές. Μέχρι σήμερα πιστεύαμε πως ο Σκουρτανιώτης δεν είχε λάβει μέρος στον δεύτερο εμφύλιο, πως ήταν απλά ένας δευτερεύον τοπικός καπετάνιος. Δενείναι όμως έτσι. Υπάρχει έγγραφο στα τέλη του Δεκέμβρη του 1824 που αποδεικνύει το αντίθετο. Πρόκειται για μια επιστολή του Σκουρτανιώτη προς την κυβέρνηση...''
''...Μετά από ένα μήνα όμως ο εμφύλιος τελειώνει. Ο Κολοκοτρώνης με τους άλλους φυλακίζονται στην αρχή στο Ανάπλι και μετά στην ‘Υδρα την στιγμή που ο Ιμπραήμ ετοιμάζεται να μπει στην Πελοπόννησο.
Οι Ρουμελιώτες οπλαρχηγοί επιστρέφουν ενώ ο Γκούρας σε μια κρίση συνείδησης, γράφει στην κυβέρνηση… «Εμένα ο Κολοκοτρώνης και οι άλλοι, δεν μου σκοτώσανε ούτε τη μάνα, ούτε τον πατέρα. Εσείς μου είπατε πως σηκώσανε κεφάλι εναντίον της διοίκησης και ήρθα. Τώρα όμως βλέπω πως αντί να ξεμπερδεύετε μαζί τους, πιάνετε πάλι φιλίες. Σε λίγο θα τους βγάλετε και εγώ δεν θα ξέρω σε ποια πόλη της Ευρώπης να κρυφτώ μαζί με τη γυναίκα και τα παιδιά μου, που τα έβαλα με τους πρώην φίλους μου χωρίς να μούχουν κάνει τίποτα και τους έκανα τόσα…»
''...Μετά την επιστροφή του από την Πελοπόννησο τον Ιανουάριο του 1825 και την λήξη του εμφυλίου, η κυβέρνηση αφού έχει ξεμπερδέψει με τους Πελοποννήσιους, στρέφει την προσοχή της στον μοναδικό εναπομείναντα κίνδυνο. Στον Οδυσσέα Ανδρουτσο. Αφού έχει φροντίσει από πριν να του κόψει κάθε ανεφοδιασμό, είτε χρηματικό είτε σε ζαιρέδες, αφού έχει προσπαθήσει αρκετές φορές να τον δολοφονήσει, τον σπρώχνει ουσιαστικά να βρει καταφύγιο στους Τούρκους για να τον κατηγορήσει ως προδότη. Η επιχείρηση εναντίον του ονομάζεται ‘’Κακοδυσσέος πανήγυρις» και περιλαμβάνει α) διασπορά κατασκόπων παντού γύρω του, ακόμη και μέσα στο ίδιο του το στράτευμα β) Αξιοποίηση εναντίον του κάθε πληροφορίας γ) Συκοφαντία σε κάθε επίπεδο δ) Διασπορά της είδησης πως ετοιμάζεται μαζί με τους Τούρκους να χτυπήσει την Αθήνα και θα τα κάψει όλα, ώστε να τρομοκρατηθούν οι κάτοικοι ε) προετοιμάζει εκστρατευτικό σώμα με αρχηγό τον Γκούρα εναντίον του...
Φυσικά δεν μπορούσαν να αφήσουν έξω και τον Σκουρτανιώτη από αυτήν την υπόθεση. Ο αντιστράτηγος λαμβάνει δύο διαταγές. Η πρώτη είναι έμμεση. Ο Γκούρας στέλνει διαταγή στον Στάθη Κατζικογιάννη «Να ενωθείς με τον Σκουρτανιώτη και να πιάσετε την Κάζα. Ό, τι ακούτε να ενημερώνετε». Είναι η στιγμή βέβαια που τάχα φοβούνται κάθοδο του Ανδρούτσου με τους Τούρκους. Μάταια ο Ανδρουτσος στέλνει επιστολές στους Δερβενοχωρίτες και στους Κουντουριώτες, επιστολές που έχω στα χέρια μου «μην ακούτε τι σας λένε για μένα, είναι όλα ψέματα, βγάλτε τα κοπάδια σας, βγείτε στα περιβόλια, δεν πρόκειται να σας πειράξει κανείς»
Η δεύτερη διαταγή είναι κατ’ ευθείαν από την κυβέρνηση στον ίδιο τον Σκουρτανιώτη «Γενναιότατε Στρατηγέ, να εκστρατεύσεις εναντίον των Τούρκων (εννοεί προς βορρά και Λιβανάτες) και γρήγορα θέλει ανταμειφθείς από την πατρίδα δια τις πολύτιμες εκδουλεύσεις σου».
''...Ο Σκουρτανιώτης μπλεγμένος στα δίχτυα και στις πολιτικές της εποχής που πολλές φορές αδυνατεί να κατανοήσει, αναγκάζεται να εκστρατεύσει και κείνος εναντίον των Τούρκων και του Ανδρούτσου στις Λιβανάτες, πριν όμως θα επιτεθεί στο απόσπασμα που θα μετέφερε τρόφιμα του Ομερ στις Λιβανάτες. Η επίθεση έγινεσχεδόν έξω από την Χαλκίδα. Ο Σκουρτανιώτης θα πάρει τα τρόφιμα, αφήνοντας πεινασμένο το τούρκικο στρατόπεδο στις Λιβανάτες. Εκστρατεύει προς βορρά, στέλνοντας τον αδερφό του Γιώργη και τον παπαθανάση Φίλη από το Δερβενοσάλεσι (Πύλη) στο Ναύπλιο για να ζητήσουν τους μισθούς των στρατιωτών του, καθώς και μια διαταγή αύξησης του στρατεύματος. Αντί αυτών, η κυβέρνηση φυλακίζει στο Ανάπλι τον Γιώργη και τον παπά! Γιατί;
Έχω το έγγραφο. Λέει επί λέξη τα εξής :
«Προσωρινή Διοικ της Ελλάδος του υπουργείου Αστυνομίας προς τον Γεν Αστυνόμο Ναυπλίου
Εδώ ευρίσκονται παπα θανάσης της Φίλης και ο αδελφός του καπετάν Σκουρτανιώτη. Τούτους διαταγήν σου να συλλάβεις και να βάλεις υπό φύλαξη, συγχρόνως δε να κάμης ακριβείς εξετάσεις περί αυτών και ν αναφέρεις» ο Γραμματεας Γ. Γλαρακης. Στην αριστερή πλευρά της σελίδας με μικρά γράμματα είναι σημειωμένο: «διότι είναι ύποπτοι ως σύμφωνοι με Οδυσσέα»!!!!"
''...Όσο γίνονται βέβαια αυτά στο Ναύπλιο, ο Θανάσης βρίσκεται στις Λιβανάτες. Εκεί σε μια άγρια συμπλοκή με τους Τούρκους, τραυματίζεται πολύ άσχημα στο δεξί του χέρι στις 4 Απριλίου 1825 και μεταφέρεται σε νοσοκομείο της Σαλαμίνας για να γιατρευτεί. Από εκεί γνωρίζοντας καλύτερα απ’ όλους το ανοιχτό μέτωπο που έχει με τον Ομέρ, συνεχίζει να στέλνει επιστολές στην κυβέρνηση και στον Κωλέττη για να του δοθεί άδεια αύξησης του στρατεύματός του.
΄΄…να ζητήσω παρά της σεβαστής διοικήσης μίαν διαταγήν αύξησης του σώματος μου, διότι δεν καταδέχομαι να ατιμασθώ τώρα εις τα γεράματα με πενήντα μόνον στρατιώτας…΄΄ γράφει στον Κωλέττη την Άνοιξη του 1825, αλλά το αίτημά του δεν γίνεται δεκτό. "
''...Και την στιγμή που ο Γκούρας και η κυβέρνηση θεωρούν την κίνηση αυτή του Ανδρούτσου παράδοση, ο Σκουρτανιώτης είναι ίσως ο μοναδικός άνθρωπος στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή, που στέλνει επιστολές. Μία στο βουλευτικό και την άλλη στο εκτελεστικό. Δεν μιλάει για παράδοση, αλλά για συνένωση! Και λέει πως ο Ανδρούτσος με τον Γκούρα θα χτυπήσουν μαζί τους Τούρκους. Υπερασπίζεται με έναν μοναδικό τρόπο τον Ανδρούτσο έντιμα και ενυπόγραφα, δίνοντας συνάμα και έναν προσανατολισμό στην κυβέρνηση να ασχοληθεί με το στρατόπεδο των Ελλήνων που έχει ξεμείνει από τρόφιμα και όχι με τον Ανδρούτσο. Η κυβέρνηση φυσικά έχει άλλα σχέδια. Αλυσοδένει τον Ανδρούτσο και τον μεταφέρει στην Ακρόπολη. Στους δρόμους της Αθήνας πλήθος κόσμου δεξιά και αριστερά καθώς περνά ο σιδηροδέσμιος πάλαι ποτέ φρούραρχος των Αθηνών, τον φτύνει, τον βρίζει, τον προπηλακίζει. Δύο μήνες αργότερα, ο Μαμούρης με τον Μήτρο Τριανταφυλλίνα, θα τον γκρεμίσουν από την Ακρόπολη χωρίς δίκη.''
''...Από δω και μπρος οι διαταγές της κυβέρνησης προς τον Σκουρτανιώτη είναι απανωτές ΄΄ Να μεταβείς στα μέρη των Θηβών΄΄ …΄΄να προσέχεις διά απόβασην΄΄…και ο Σκουρτανιώτης με τους τελευταίους 50 πιστούς του, πηγαίνουν παντού, δεν διστάζει να τα βάλει με υπέρτερους. Γράφει σε μια επιστολή του: ΄΄…Βγήκαν εις ωρωπόν έως χίλιοι. Τους εδοκίμασα εις τον πόλεμον και τους ήυρα αδύναμους..΄΄ Το διαβάζεις και δεν μπορείς να το πιστέψεις. Δοκιμάζει στον πόλεμο 1000 Τούρκους μονάχα με 50 δικούς του και τους βρίσκει αδύναμους. Ατρόμητο τον έχει αποκαλέσει ο Μακρυγιάννης, μα πίστευα πως ήταν κατά κάποιο τρόπο σχήμα λόγου. Όμως τέτοια ανδρεία, είναι πραγματικά απίστευτη...''
''...Έχουν ειπωθεί πολλά για την μάχη του Μαυροματίου. Πως η κυβέρνηση τον έστειλε επίτηδες για να σκοτωθεί επειδή τάχα ήταν Ανδρουτσικός. Η έρευνά μου όμως δεν με οδήγησε σε κανένα τέτοιο συμπέρασμα. Τον Σκουρτανιώτη τον χρειαζόταν η κυβέρνηση γιατί ήταν ο μόνος που έλεγχε και τα έβαζε με τον Ομερ του Ευρίπου και είχε αναλάβει μια περιοχή από το ωρωπό μέχρι τον Αλιαρτο, από τα Μέγαρα μέχρι την Χαλκίδα. Και όχι μόνο τον χρειαζόταν. Ήταν αγαπητός και σεβαστός στην κυβέρνηση του Ναυπλίου. Εξ’ άλλου λίγες ημέρες πριν από την μάχη στο Μαυρομάτι εκδίδεται διαταγή πληρωμής των αντρών του. 16000 γρόσια. Αν ευθύνεται κάπου η κυβέρνηση και εδώ πράγματι πρόκειται για εγκληματική αμέλεια, είναι στο ότι τόσους μήνες δεν λαμβάνει υπόψη της τις απανωτες αναφορές του για αύξηση του στρατεύματός του. Όντως εδώ πρόκειται για εγκληματική αμέλεια. Δεν κρατιέται ένας Ομερ πασάς με 50 στρατιώτες, όσο αποφασισμένοι, όσο έμπειροι και όσο σκληροτράχηλοι κι αν είναι...''
''..Μια μάχη που χωρίζεται σε δύο φάσεις. Στην πρώτη οι Ελληνες πολεμούν έχοντας ως ασπίδα την μάντρα του περιβόλου της εκκλησίας. Εκεί οι Τούρκοι αφήνουν πίσω πολλούς νεκρούς, υποχωρούν για λίγο αλλά επιτίθονται ξανά μαζί με το ιππικό τους. Βοήθεια δεν έρχεται από πουθενά και τα πολεμοφόδια τελειώνουν. Ο Σκουρτανιώτης και οι άντρες του αναγκάζονται να κλειστούν μέσα στην εκκλησία. Το μεγάλο δράμα έχει αρχίσει. Οι Τούρκοι ανεβαίνουν στην στέγη της εκκλησίας , ανοίγουν τρύπες και πετούν από κει οβούζια και εύφλεκτες ύλες. Όσοι προσπαθούν να βγουν από την πόρτα σκοτώνονται επί τόπου γιατί όλες οι κάνες των Τούρκων σημαδεύουν αυτήν. Δεν υπάρχει καμιά ελπίδα. Μέσα σε μία ώρα, λίγο πριν βραδιάσει, έχουν τελειώσει όλα. Ο Σκουρτανιώτης με τους άντρες του, έχουν αφήσει την τελευταία τους πνοή μέσα στην εκκλησία και έχουν παραδώσει τις ζωές τους στην αθανασία…''